Jaime Soares (UMR Ermera)

Joventude kontribui ba Paz no Dezemvolvementu Nasaun Ida ne nian...

AELEISAUN PARLEMENTAR 2012 AKTA APURAMENTU DISTRITU

ELEISAUN PARLEMENTAR 2012

AKTA APURAMENTU DISTRITU

DISTRITU : COVALIMA

TOTAL ELEITORAL NEBE REJISTU             : 35.494

TOTAL ELEITORAL MAI VOTA                    : 27.743

TAXA PARTISIPASAUN                                 : 78,16%

TOTAL VOTUS NULU                                                : 418                           1,51%

TOTAL VOTUS BRANKU                               : 170                           0,61%

TOTAL VOTUS VALIDUS                              : 27.154                      97,88%

NO.	PARTIDOS	VALOR	PORSENTAGEN
1	UDT	72	0,27%
2	PR	162	0,60%
3	PDN	1.206	4,44%
4	AD	134	0,49%
5	PUN	299	1,10%
6	PD	5.367	19,77%
7	PTD	149	0,55%
8	PSD	517	1,90%
9	FRENTI MUDANCA	829	3,05%
10	P.KHUNTO	812	2,99%
11	CNRT	8.644	31,83%
12	FRETILIN	7.173	26,42%
13	PDP	112	0,41%
14	BLOKU PROKLAMADOR PMD/PARENTIL	136	0,50%
15	ASDT	570	2,10%
16	PST	330	1,22%
17	PDC	93	0,34%
18	PDL	48	0,18%
19	APMT	167	0,62%
20	UNDERTIM	180	0,66%
21	Coligacao PLPA/PDRT	154	0,57%

SERN Inagura Centru Treinamentu Iha Sanfuk

                           

SERN Inagura Centru Treinamentu Iha Sanfuk

SUAI-Governu liu husi Secretaries Estadu Rekursu Naturais Alfredo Pires Kuarta (27/06) semana kotuk Halo Inagurasaun ba Centru Treinamentu ba Joventude sira iha Aldeia Sanfuk, Suku Kamanasa, Sub-Distrito Suia, Distrito Covalima.

            Centru Treinamentu ida ne’e simples, ida ne’ebe populasaun husi Aldeia Sanfuk rasik maka hodi harii uma refere, depois maka governu liu husi SERN ajuda buat ruma ba sira nia Centru ne’e rasik.

            “Centru treinamentu ne’e primeiru atu loke ne’e ita sei hahu ho lian ingles, ne’ebe governu sei bolu treinador sira husi Sols, ne’ebe sira iha espriensia barak kona ba atu hodi hanorin ita nia populasaun sira iha fatin ida ne’e” SERN Alfredo Pires ba Jornalista sira iha Sanfuk.

            Alfredo hasktuir katak sira mai atu hanorin ho lian ingles ba ita nia povu sira ne’ebe sira nia rai hetan afeitadu ba Suai Supply Base, ita komesa lai ho povu Sanfuk hanesan projetu pilotu ida hare oinsa ita bele hanorin ita nia populasaun.

            Alfredo Pires reforsa katak loke Centru Treinamentu ida ne’e la’os fo hanorin deit ba joven sira maibe sei involve ferik ho katuas sira hotu atu bele mai tuir kursu ida ne’e.       

            Alfredo Pires fiar katak ho oportunidade ida ne’e populasaun husi Kamanasa, Sanfuk  sei aproveita prossesu ida ne’e hodi bele hadi’a sira nia an iha futuru mai.

            Maibe ida ne’e kona ba lian ingles deit ho sasan ki’ik oan sira seluk, kona ba treinamentu bo’ot ne’e ita sei hala’o iha Centru Treinamentu bo’ot ida ne’e governu planu ona atu harii iha Akar Laran.

            Orsamentu kona ba fatin treinamentu iha Sanfuk, primeiru populasaun sira rasik mak harii, maibe governu so ajuda deit kadeira, semente hodi nahe uma laran, governu la’os ajuda deit ba iha Aldeia Sanfuk, maibe governu mos kontinua fo apoiu atu hodi loke tan Centru treinamentu ida ba populasaun iha Aldeia Fatuisin, Suku Kamanasa.

Iha fatin hanesan SERN Alfredo Pires rekuinese katak to’o oras ne’e populasaun husi Suku Kamanasa sei dauk intrega rai pedasuk ida ba iha estadu ka governu ,saida mak konkretamente governu halo, mak povu dehan katak sira pronto simu Suai Suppply Base.

            “Ne’ebe ida ne’e governu koalia tiha ona, hodi sukat rai sira ne’e hotu, maibe iha ida rua mak sei duvidas, maibe populasaun maioria hakarak duni SSB atu mosu iha Kamanasa” dehan SERN Alfredo Pires ba Jornlasita (27/06) Kuarta loke Centru Treinamentu ba joventude sira iha Suku Kamanasa, Aldeia Sanfuk.

            Alfredo haktuir kata ida ne’e liu ona husi faze sosializasaun, identifika no verifika tiha ona dadus, agora ita tenke tama ba iha faze libertasaun rai nian, ne’e ita ko’alia kona ba prosesu konvensasaun Ida ne’e faze seluk la’os rekursu naturais mak tama deit, meibe sei tama mos Ministeriu Justisa, maibe tanba agora ita atu tama ona ba iha periode eleisaun nian, ne’ebe quinto governu mak sei hare ida ne’e” tenik nia.

Maibe SERN so halo klarafika deit mak ema sira ne’ebe maioria barak liu hakarak pronto simu SSB, mais depois ko’alia kona ba rai ne’e iha prosesu seluk,Tanba ita hare kona ba Lei rai ne’e sei dauk konsege promulga, uluk pronto tiha ona maibe ita nia prezidente mak sei dauk la promulga, tanba ida ne’e maka ita tenke hein quinto governu foun mai mak bele promulga.

Ho instrumentus legais ho vontade povu nian, ho diskusoens ita sei hetan solusaun ida ne’ebe di’ak, em jeralsaida maka governu hakarak halo mak ko’alia ona bebeik, projetu refere sei lakona populasaun nia uma maibe sei kona Povu nia to’os no natar.

Tuir Alfredo katak oras ne’e dadaun mos populasaun mos presija atu halo natar hodi moris, mais ita hare aban bainrua SSB okupa tiha ona natar fatin, entau governu tenke foti medidas ba ema manan fali sira nia moris tuir servisu ne’ebe sira halo iha SSB.

Kona ba natar governu sei muda, ba natar ita sei tama fali SSB hanesan kaer kareta, kaer kameneta bo’ot sira ne’e, halo logistiga fa’an modo ho buat sira hotu iha duni mudansa kona ba ema nia vida.

“Tuir ami nia hare ne’e iha ona mudansa positive, tanba ne’e atu halo parte dezemvolvimentu, halo parte modernizasaun ba nasaun ida ne’e nian, buat sira ne’e akontese tanba ita hare ita nia rai ne’e iha duni mina, ita iha osan atu hodi dezemvolve” haktuir Alfredo.      

            “Hatan konaba komunidade sira nia ezizensia to’o oras ne’e governu sei dauk resposta” Alfredo Pires hatan katak los duni komunidade barak mak hato’o sira nia sentimentu oi-oin kona ba projetu Supply Base tama iha Suai liliu ba sira ne’e mak afeitadu.

            “Maibe prosesu ne’e tanba ita moris iha Mundu Democrasia to’o iha tempu ida ita tur homutuk hodi ko’alia, depois lei mak sei determina kona ba governu, maibe ita hatene deit katak ai hun ida iha suai ho Same no Viqueque tenke folin ne’e hanesan labele sira ne’e liu fali malu ho cen ida” dehan Alfredo Pires.                     

HELA DEIT 5% KONSTRUKSAUN Igreja Suai atu remata.

SUAI-konstrusaun ba igreja Ave Maria Suai, ne’ebe hahu kontinua halo konstrusaun iha tinan 2010, oras ne’e atu besik remata, sarani Covalima ne’ebe Kompostu kapela Hirak no mos  parokia hira maka iha, liliu ba iha sub-distritu 7, hamotuk ne’ebe oras ne’e halo ona preparasaun maximu atu simu festa boot ida ne'e.

Konstruksaun Igreja ne'e halo husi Kompnya BTK husi Nasaun indonesia.

Bee Mos iha KAMANASA

Terça-Feira 05/06 foin lalais ne’e ONG BESIK halo inagurasaun Bee mos iha Suku Kamanasa Aldeia Fatisin no mos Sanfuk.

Reprezentante SAS Nasional hatete kommunidae tomak iha Aldeia refere mak sai lutu ba Projeitu ida ne’e, ne’e singnifika katak Kommunidade mak sai Na’in ba Projeitu ne’e atu hodi tau matan ba Projeitu ne’e nia Susptentavelidade ba tempo Naruk nia laran , nia mos hatutan buat importante ida imi tenki konsulta malu hodi tau manutensaun ba Projeitu ida ne’e iha futuru. Kontinua katak “tanba be ne;e foti husi rai okos entaun tenki halo ninia Protesaun no Konservasuan para bee ne’e iha nia kontinualidade para kommunidade bele kontinua uja nafatin tanba emjeralmente ita ema mak Jere bee ne’e tenba bee ne’e iha tinan ba tinan nia Volume ne’e la aumenta maybe ita povo nia kresimentu ne’e aumenta ba bebeik” tenik Joaquim.

Sico relvas Kommuniade Fatisin… ami kontenti tebes ho ami hetan ona ami nia be mos, iha fatin hanesan Sico Relvas mos konvesa katak iha parte seluk nia sente Triste Tanba iha serimonia inagurasaun ida ne’e lamarka prezensa maximu husi Kommunidade sira tanba Programa inagurasuan ne’e halo mendadak los.

iha biban Reprezentante AUSAID sr. Jeff hatete atu harri  Sistema bee mos iha Suku ida ne’e liu husi Prosesu nebe naruk tebes no mos presija ema barak nia kolaborasaun mos para bele harii sistema fornesementu boot ida hanesna ne’e, tanba ho Bee mos ida nebe agora iha ona ne'e husu ba Kommunidade hotu atu bele tau matan no atensaun ba Sistema ida ne'e nune'e Kommunidade bele uja ba tempu naruk. (UMR Suai)

Treinamentu Ba Jornalista Lokal sira Iha Covalima

Atu Hasoru Eleisaun Parlamentar FFM  Liu Husi UMR Suai Halao Treinamentu Ba Jornalista Lokal sira Iha Covalima

SUAI- Fundasaun Fundu ba Media (FFM) halo treinamentu ba jornalista local sira iha Distritu Covalima hodi fahe informasaun ba jornalista Lokal sira ne’ebe halo Knar Jornalizmu nian iha Covalima nune’e sira bele sai Prontu hodi halo kobertura durante tempo eleisaun parlamentar oin mai.

Hanesan Jornalista tenki KOmprende no hatene kona ba Kode Etika nune’e bele uja hodi defende aan wainhir aiha Asaltu ruma ka amesa ruma mai ita atu sai Vitima, nune’e komprende kona ba Kode Etika Jornalismu nian ne’e importante tebes ba kada jornalista hotu.

Vice Prezidente FFM Virgilio da Silva Guteres  nebe iha tempo neba hanesan Treinador hato’o ba partisipante jornalista sira iha Salao Uma Media Regional Suai Domingo (27/05) foin lalais ne’e, hateten wainhira jornalista halo Kovertura atu Publika ba Publiku sira ne’e tenki iha balansu, ne’e signifika Jornalista tenki Rona no hare Didiak,Hakerek se wainhira atu fo sain informasuan ne’e ba Publiku.

         Democrasia ne’e so eziste, ou iha bainhira iha Nasaun ida nia laran ne’e eziste liberdade imprensa, media livre laiha sensura, hato’o informasau ba povu bele asesu hotu  no rona informasaun, nune’e buat rua ne’e iha sasukat hotu, hanesan eleisaun no liberdade imprensa, ho media, sai hanesan sasukat atu hodi hatene katak Democratis ka lae, agora sasukat rua ne’e maka atu hatudu ba malu eleisaun la’o, media atu hare, katak eleisaun ne’e la’o los duni ka lae? Fo fo sain ba Publiku sira, dehan Virgilio.

         Iha fatin hanesan hato’o mos Direktora Executivu FFM Suzana Cardoso husu ba partisipante sira katak la’os atu para deit iha kampania ba eleisaun parlamentar nian maibe ba oin liliu ba jornalista Lokal sir aiha Distritu sira sai hanesan save importante ba informasaun  husi Distrito nian sira ne’ebe maka akontese.

         Suzana fortifika katak informasaun sira husi capital Dili ne’e fila ba mai ne’ebe ema barak deha la seluk maka hanesan Xanana, Lasama, Marii Alkatiri, Lu-Olo, Ramos Horta, sira ne’e mak fila ba fila mai sai hato’o sira nia lia, ou notisia ne’ebe bo’ot liu.

         Prezado Ximenesa haktuir katak nudar jornalista tenke hatene no hare didi’ak tanba iha lideransa balu ne’ebe kaer ona ukun, maibe sira hakarak atu kontinua kaer ukun nafatin la kohi fo ba ema seluk ida ne’e maka jornalista tenke hare didiak hodi halo notisia. Presidente ARKTL haklaken.

         Hakarak atu kaer ukun nafatin sira sei uza manobra oi-oin iha tempu eleisaun ne’e, manobra oi-oin ne’e sira bele uza osan hodi sosa votus, uza osan para halo konflitus, atu nune’e povu sira tauk atu hili ida ne’ebe sira hakarak ne’e.

         Prezado fo hanoin ba jornalista sira hotu katak nudar jornalista ita nia papel ka k’nar ne’e mak oinsa ita atu dudu prosesu Domekratiku, liu hosi eleisaun ne’e bele la’o tuir dalan ne’ebe livre no justu.

         Prezidente ARKTL Kontinua “Livre katak ema iha direitu atu bele ba hili lideransa tuir nia hakarak, no Livre husi ameasadu ruma ba iha nia an rasik hodi ba hili ida ne’ebe tuir ema nia hakarak, maibe nia tenki ba hili tuir nia konsensia rasik” Hateten nia.

         “Tanba povu mak determina lideransa politik nain sira hodi ba tur iha governu hodi hala’o dezenvolvimentu ba iha nasaun ida ne’e, no saida maka povu sira hakarak atu partidu politik na’in sira sei halo, ida ne’e mak ita servisu iha media livre atu foti informasaun sira ne’e hodi hato’o ba povu” dehan Prezidente ARKTL ne’e.

         Iha treinamentu ne’e Partisipa hosi korespondente Timor Post Julio Salinas Soares, Korespondente Radio Timor Leste Carlito dos Reis, Radio Cova Taroman, Grupo Produsaun Communidade Arte Audio Visual Suai na’in rua, no staff  UMR Suai nain ida.( Umr Suai)

Maternus Bere Intrega hikas Statua Nossa Senhora, Curasaun Jesus no Cruz ba Parokia Ave Maria Suai

“Tinan 12 ho balun”

Maternus Bere Intrega hikas Statua Nossa Senhora, Curasaun Jesus no Cruz ba Parokia Ave Maria Suai

TILOMAR-Maternus Bere Tersa (29/05) feira ne’e entrga hikas estatu Nossa Senhora, Corasaun jesus no Cruz ida ba sarani Covalima, iha Raiketan Mota Masin Salele, tuir Maternus esclarese; hakarak entrega fali ba Parokia Suai nune’e bele hatur fali ita nia na’in feto ho estatu ita nia Jesus futar fuan sala la’ek iha nia fatin iha Parokia Ave Maria Suai.

Maternus kontinua katak estatua mahon ba parikia Suai, bainhira Suai sai parokia iha tinan 1960 liu ba tanba ne’e ohin ami intrega hikas fali ba parokia suai atu hatur fali ba nia fatin, Tenik nia.

Wainhira husu kona oinsa ho Statua ne’ebe haruka fila bele fo esperasa ba Nia (MAternus) atu fila hikas mai timor ? “Hatan Maternus katak atu fila ka la fila ne’e depende ba iha ema ida-idak nia hanoin, no ha’u sei labele obriga ema ida, maibe ba povu sira nebe durante moris iha tinan 10 resin iha Atambua, servisu laiha moris liu hosi halo to’os deit, di’ak liu fila fali ba Timor Leste duke moris iha ema rain ho terus.

Hau rasik sei dudu povu sira ba iha Timor Leste atu nune’e sir abele ba hodi halo sira nia to’os, no natar  uluk ne’ebe sira halo, ba sira ne’ebe mak funsionario, tentara, polisia, pensiunan tentara maka manan osan uituan kada fulan ne’e konforme sira nia hakarak atu fila no la fila ne’e hau la bele obriga.

Maibe esperansa ha’u nian ba oin hanesan ne’e se ita atu hetan paz ho dame tenke perdua malu, atu perdua malu ne’e bainhira domin Jesus nian moris iha ita nia fuan laran, ne’e foin ita perdua malu, bainhira domin mosu iha ita nia fuan ida-idak la hare ba sala no los perdua malu hanesan Jesus Kristu molok husik iis iha kruz  tutun nia sei fo perdua ba ema ne’ebe mak kastigu ho oho nia, Maibe se ita sarani oan sira hotu dehan katak ita nia fiar tuir Jesus Kristu nia ain fatin, hanesan ita nia mestre, ita nia Xefe, ita nia maun boot nia la’o ba iha ne’ebe ita tenke lao tuir,Se ita tuir nia signifika katak ita tuir ninia lia fuan ne’ebe hodi hanorin mai ita, ne’ebe hakerek tiha ona iha livru santu, Kanfesa Maternus Bere.

Iha fatin seluk Padre Jose Maya agradese katak ho ita hotu nia kolaborasaun, ita hotu nia hamotuk mak ohin loron ita ba iha fronteira laiha ema ida maka sai responsavel ba ema hotu, maibe ita ida-idak fo responsavelidade ba ita nia an rasik, ba oferese kareta, no balu uza rasik sira nia motorizada sira laiha ema ida maka enxe mina ba iha kareta ho motorizada sira ne’e. maibe ohin loron ita hotu atu han ka lahan hemu ka la hemu ita hotu hola parte iha fornteira mota masin to’o ita simu ita nia inan no ita maun Jesus Kristu ho kruz bele fila fali mai iha ita nia fatin” dehan Amo.

Amo Jose Maia haktuir katak durante tinan 12 la fasil, ha’u (Padre) la kuinese ita nia nain feto, maibe ba ohin kalan ida ne’e maka ha’u foin kuinese ita nia nain feto Padroeira parokia suai nian. Imi hotu iha suai kuinese tanba iha tinan 12 liu ba imi kuinese, nia lakon tiha ohin mak foin mosu fali iha ita hotu nia let, hanesan evangelo ne’ebe lolos, oan mane ida ne’ebe lakon tiha, maibe hetan fali, mate tiha moris fali.

Padre reforsa katak ohin hau to’o duni iha Aldea Bikan, husu atu lori ita nia inan santa ne’e mai, maibe sarani sira iha ne’eba lor-loron sempre ba sunu lilin ba ita nia estatua 3 ne’e lahatan atu estatua 3 ne’e sai ho urjente atu mai suai, sira husu mai ha’u katak atu bele fo tempu ba loron ida rua tan hodi halo misa tiha hamotuk ho sira iha ne’eba foin atu bele entrega mai iha parokia suai. Tenik Padre.

Iha Parte seluk katuas Leonardo Kehi ho idade 75 hatete durante nia maka tau matan hodi kuidadu sasan Santo Parokia suai ne’e, nia rekonhese iha 1999 liu ba nia oan nain haat mak lori Estatua 3 ne’e ba iha nia Uma Bika Alas Atambua, sira mos molok tau iha nia uma sira bfo hatene Igreja parokia Alas atu bele rai estatu ne’e iha neba maybe husi Parte Parokia Alas husu fali ba sira atu bele adora  no kuidadu didiak, tanba iha  tenpo ida ba tempo ida estatua ne’e nian nain sei buka nia, tanba statua iha ona nia uma rasik no mos nia nain ona, Salienta Leonardo. (umr Suai)