Kamis, 08 November 2012

Vice PN ,MOP Inagura Ponte Baer.


Vice PN ,MOP Inagura Ponte Baer.
Inacio :Tenke Monta Bareira.
Inagura- Vice prezidente Parlamentu Nasional Adreano do Nasimentu ho Ministru Obras Publiku Gastão De Sousa, kaer hela tezora hodi prepara koa vita ba inagurasaun Ponte Baer
Baer –Vice prezidente Parlamentu Nasional Adreano do Nasimentu ho Ministru Obras Publiku Gastão De Sousa ohin (8-11 ) inagura ponte Baer ne’ebé ho nia naruk 120 m,no luan 8 m,lokalisa iha aldeia Baer ,suku Beiseuk,sub-distritu Tilomar,distritu Covalima.
Obra ponte Baer, kaer husi Kompaña Duta Graha Indah  husi Indonezia ho Kompaña Gunung Kijang ne’ebé gasta orsamentu $6,310,652.65.no obra ne’e hahu iha 14 dezembru 2010-14-Juni 2021 remata ona,maibe tamba sei paradu fulan rua tamba sira ke’e raihenek hetan osan mean, ida ne’e maka atraza obra ne’e foin finalize fulan Novembru.
Iha prosesu inagura ponte Baer ne’e,hahu tuku 10 otl hetan ne’ebé  partisipasaun husi membru parlamentu husi komisaun E,Pedro Martires,Sekretario Estadu professional Empregu Elidio Mendonça ho autridade distritu Covalima,no hetan antusiasmu husi povu suku Tilomar ho Fohorem,tamba tuir povu suku rua ne’ebé mensina iha leten ,katak ponte refere lori benefisia ba sira,tamba to’o tempu udan mota bo’ot bele fasilit ona sira nia aktividade, no hetan siguranca maksimu husi polisia distritu Covalima.
Tempu hanesan, Ministru Obras Publiku Gastão de Sousa katak,povu nia  moris depende progresu Infrasturtura,tan ne’e obra ponte Baer bele fasilita ona povu suku Tilomar no suku Fohorem iha sira nia viazeb tempu udan.
“iha tinan liman nia laran,ha’u sei esforsu para hadia Estrada no ponte iha timor para nune bele lori benefisia ba povu,”promote Gastão.
Nune diretur Kompaña Gunung Kijang Oscar Lima , katak ,konkursu hahu Kompaña gunung Kijang infera finanseru,tamba ne’e ita konvida kompaÑa Duta Graha husi Indonezia,mai servisu hamutuk to’o ohin loron servius ponte baer finaliza ho susesu.
       Durante servisu lao,katak Oscar Kolaborasaun povu ho joven ho tekniku husi kompaÑa rua ne’e diak tebes,tamba tuir povu sira ponte ne’e benefisia tebes ba povu suku rua ne’e.
MOP sei hadia ponte no estrada iha teritorio timor laran,tan ne’e ami husu apoiu husi governu li-liu MOP atu ajuda ami,nune mos MOP tenke servisu hamtuk ho Parlamentu Nasional nune par a bele preve kritika,ba a mi kompaña sira wainhira implementa obra,”sujere Oscar Lima.
Entertantu deputadu Inacio Moreira husi komisaun E,katak obra ponte baer lori duni benefisia ba povu suku Tilomar no suku Fohorem,maibe husu ba MOP tenke hadia bareira iha mota ninin nune bele preve mota bo’ot iha tempu udan.
         “atu garantia kualidade obra ponte Baer, ami husu MOP tenke hadia bareira iha mota ninin,nune hodi preve mota iha tempu udan,”husu Inacio.
Entertantu, Adjuntu Admistrador distritu Covalima Filipi Viera Cardozu,lori povu suku Tilomar no Fohorem nia naran hato obrigaduwain ba governu,tamba bele hadia ona ponte Baer,rejultadu ponte refere diak tebes ba povu suku rua iha fatin ne’e.
“Husu ba governu atu tau matan ba kondisaun Estrada husi sub-distritu Zumalain mai to’o suku Tilomar ho Fohorem,tamba iha tempu udan sei lori impaktu ba aktivdade viazen povu nian ,”dehan Filipi.
         Responde ba sujestaun deputadu Inacio Moreira,MOP Gastão katak nia oreita ona tekniku husi MOP atu halo survey para iha tempu badak bele monta ona bareira tuir mota ninin ponte Baer.
         “ohin ha’u oreita ona tekniku sira, para oinsa bele hadia bareira iha tempu badak,nune bele prevene mota la bele estraga ponte refere,”hatan Gastão (azu.)

Fungsionariu Publiku Covalima Deskonteti ho Sistema Pagamentu BNCTL Covalima


Fungsionario Distrito Covalima Lakontente ho sistema Banko neb’e iha distrito covalima Halo pagamento la tuir Orario kalendario nian

07-11-12, Relasiona ho pagamento nebe la tuir orario kalendario nian mak fo impakto bo’ot ida ba fungsionario sira iha iha distrito covalima bainhira atu simu sira nia salariu tenke forma iha loro laran e mos tenke forma durante loron rua ou tolu mak bele hetan salariu

Enkuantu relasiona problema refere tuir repzentante Fungsionariu Danino Amaral nebe hanesan prosores Skola SD Mata-Air nebe lakontente ho sistema  banko BNCTL nia pagamento tanba  bainhira atu simu sira nia salariu tenke forma iha loro laran e dala ruma bele forma to loron rua ou tolu, nia parte konsidera hanesan difikuldade bo’ot ida ba funsionario sira.

“ Ida ne hanesan difikuldade bo’ot ida ba ami  nudar proffesor tanba wainhira ami atu simu osan ami sei ba forma iha loro laran no dalaruma loron ida ka rua mak foin bele simu osan ka salario”. Lia Hirak ne’e Konfesa husi Proffesor Danino Amaral ba Jornalista UMR Suai iha iha Dia 07 de Nov 2012.

Entertanto  relasiona ho ne’e Danino reforsa mos katak  ne ‘e fo impaktu bo’ot ida ba studante sira  nebe labele hetan material kompleto i agora dadun atu tama ona ba iha izame. Tenik Proffesor ne’e;

“ Nia impaktu ba mak hanesan material labele lao i estudante sira husik hela deit tanba ami tenke mai forma iha Banko no bele fo impakto bo’ot ida ba studante sira atu hakat ba oin wainhira la hetan material nebe kompletu”.

 Entertanto Danino nia parte husu ba Governo atu bele muda sistema pagamentu nebe’e gue di’ak atu nune’e la bele difilkuta fungsionariu sira nia servisu hanesan profesores . (UMR Suai, Ano da Silva)


Selasa, 06 November 2012

Preso Konvestivel iha Distrito Covalima Folin sa’e fo impaktu ba Motorizadu ka Ojek menus rendementu.


Suai,07/Nov 2012. Cornelio do Carmo Hateten ba jornalista UMR Suai katak; hanesan motorizado ka Ojek nia sente deskontenti ho folin mina nebe sa’e ho folin kada litru ida ho folin $.1.30 no mos litru balun deit ho folin $.1.00.

Entertantu relasiona ho mina nebe folin sa’e, nia parte rekonhese katak ne’e sei impaktu ba Ojek Sira atu menus sira nia rendimentu loro-loron nian.

“Uluk mina folin sei normal ami nia rendimentu loron ida mak ami hetan $.15.00 maibe agora ho folin mina nebe sa’e ne’e halo ami loron ida hetan deit $. 5.00 to’o $.7.00”.

Cornelio Esklarese katak “relasiona ho Folin Konvestivel nebe folin sa’e ne’e fo impaktu nebe ladiak mai ami nia rendimentu loro-loron nian atu hodi sustenta ami nia moris hanesan uma kain nian, ne’e duni husu ba Governu atu bele loke netik matan ba folin mina nebe agora ne’e sa’e aas tebes,” dehan Cornelio.

Portantu, fatin seluk kommnudade Suai, Engracia da Costa hato’o ba Jornalista UMR Suai katak; “ha’u laran susar tebes tanba ojek folin sa’e, agora ami husi ami nia uma ( Kamanasa) ba deit Merkado mos dala ruma ami selu ojek $.0.75 Cent to’o $.1.00, maibe uluk husi Kamansa ba Merkadu Debos ne’e ami seluk deit $.0.50 Cent, tanba ne’e husu ba nai Ulun sira atu hare ba Problema ida, Loke matan no sei tilun mai ami povu ki’ik nia moris. Tenik  Engrasia.
(Ano Silva UMR Suai)

Senin, 05 November 2012

DEPARTEMENTU SAUDE DISTRITO COVALIMA KONSEGE REGISTA EMA MORAS MENTAL BESIK ATUS TOLU IHA TINAN 2011 ATE TINAN 2012


ENTERTANTO CHEFE DEPARTEMENTU SAUDE MENTAL IHA MINISTEIRU DA SAUDE JULIO KEHIK TILMAN INFORMA KATAK,TOTAL EMA MORAS MENTAL KUAZE 300 NE’E KOMPOSTU HUSI MORAS MENTAL NO MORAS EPILEPSIA KA BIBI MATEN

“Total Pasiente Moras Mental Iha Distrito Covalima Kuaze Trezentus(300)  Nebe Dadus Ba Ohin Loron Ba Tinan 2012 Ita Iha 200 Pesoas Nebe’e Mak Registrado Ona Hanesan Moras Mentais Hipilipsia.

Julio Kehik Tilman Informa Liu Tan Katak,Husi Ema Moras Mental Ka Bulak Ne’e Balun Konsege Rekopera Ona No Fila Hodi Hela Ho Familia No Engkuantu Balun Hahu Forma Ona Mos Familia, I Ema Hirak Ne’e Konsidera Sira Nian Saude Rekopera Tanba Kontribuisaun Nebe Mai Husi  Entidade Hotu.

“Iha Distrito Covalima Total Kazu Mental La’os Deit Iha 200 Ital No Hipilipse Hamotuk 100 Ital, Tanba Balun Nebe Agora Dadauk Balun Hetan Ona Tramentu Diak Hodi Ba Forma Ona Familia Hodi Moris Uma Kain Ona, Tenik Tilma Ba Jornalista Uma Media Suai.

Entertantu Chefe Departamentu Ne’e Haten; Total Ema Nebe Moras Mental Iha Distrito Covalima Kuaze 300 Mak Regista Husi Pesoal Saude Mental Distrito Covalima Maibe Kuaze 100 Resin Mak Seidauk Regista Tanba Menus De Fungionario Saude Mental No Falta Informasaun Husi Komuindade Em Geral. (UMR Suai Ano Silva)

Rabu, 31 Oktober 2012

Update ba EDTL Iha Covalima


Tuir Operasaun Central EDTL Distrito Covalima Alexandrino hatete, Eletrisidade sei iha Suai sei lakan oras ida kalan (dia, 01 de nov), nia lamenta katak Mina nebe foin mai horsehik dia 31 de Oct nebe so bele uja iha kalan ida deit tanba mina mai ne’e ho deit litru 5000 ( Toneladas 5).

Nia sublinha katak Makina nebe Makina nebe EDTL Covalima uja hodi fornese ahi ba Komunidade ne’e kalan ida supa mina litru 3700.

Iha fatin hanesan Alex Lamenta “ ohin Ami fornese ona Eletridade ba Komunidade atu hodi hatan ba nesidade baziku povu nian ne’e, maibe  hahu aban dia 02 de nov, ahi sei mate fali to’o dia 04 nov tanba mina husi Dili sei to’o iha data 04 nov.
(UMR Suai Updating)

Selasa, 30 Oktober 2012

Kommunidade Covalima Lamenta ho Presu fos no mina nebe folin sa'e.


POPULASAUN IHA DISTRITO COVALIMA HUSU BA GOVERNO ATU HALO INTERVENSAUN BA PRESO AIHAN BAZIKO HANESAN FOS NO MINA

Enkuantu tuir representante joventude iha Distrito Covalima Mario Soares hateten, preso fos nebe sa’e maka’as fo impaktu ba komunidade nebe la iha kbi’it atu sosa fos tanba ne’e husu ba governo atu toma medida ho dalan halo intervensaun ba preco aihan baziko iha distrito ida ne’e.

tanba ne’e representante joventude distrito covalima ne’e husu ba governo liu liu ba ministereu nebe toma konta ba sistema merkadoria atu bele buka dalan hodi solusiona folin fos nebe agora sae ba bebeik.

entertantu iha tempo no fatin nebe difrente representante komuniade ida seluk iha suku matai sub-distrito maukatar, distrito covalima Hermengildo Axis mos husu ba governo atu intervein sasan folin liu2 fos nebe nia preco sa’e maka’as.

Hermengilado mos qestiona politika governo nian liu hosi ministereu agrikultura nebe fahe traktores ki’ik hodi halai natar kuaze lemo iha teritorio tomak maibe na realidade la iha produsaun nebe siginifkante, tanba ne’e husu ba ministeiru refere atu bele toma mos atensaun ba problema ida ne’e.

Entertantu hatan ba qestaun refere ofisial ekonomia Distrito covalima agustinho gusmao hateten katak, fos nebe oras ne’e nia folin sa’e tuir negosiantes sira nian hakarak tanba timor leste nian sistema merkadoria livre tanba ne’e mak governo labele kontrola sasan folin iha teritorio tomak, maibe nia espera katak, desizaun ba problema hirak ne’e so governantes sira mak tenke toma konta maibe lahos sira nebe iha baze, tanba sira nebe iha baze so implementa deit orientasaun.
(UMR Suai Online Ano da Silva)


Problema EDTL iha Covalima


PADRE PAROQUIA AVE MARIA SUAI KONSIDERA INJUSITSA IDA NEBE MAK AKONTESE BA KOUNSUMUDORES ENERGIA ELTRISIDADE TANBA IHA DISTRITO BALUN ELETRISIDADE LAKAN ORAS 24 NO ENKUANTU IHA COVALIMA NE’E LA AKONTESE.

Lia fuan hirak ne’e mak hato’o hosi Padre Paroquia Ave Maria Suai Jose Maia Tersa feira semana ne’e iha nia servico fatin.

tuir Padre Paroquia ne’e katak, injustisa ne’e mosu tanba iha Distrito balun Eletrisidade lakan durante oras 24 no enkuantu tanba sa mak covalima sei kontinua la fungsiona durante semana ida no iha Sub Distrito Suai balun pior liu tan la fungsiona kuaze fulan ida.

Tanba ne’e padre paroquia Ave Maria Suai ne’e senti katak,probelma konvustivel nebe kontinua mosu tuir lolos hanesan problema ki’ik oan nebe ke governo bele rezolve maibe tanba sa mak dada kleur hodi han tempo ne’e hatudu governo mak laiha kapasidade ka ?

iha fatin no tempo nebe la hanesan representante konsumudores energia eletrisidade iha suku debos Sub Distrito Suai  Distrito Covalima Alariko da Costa senti tristi tanba ho eletrisiade nebe mate fo imapktu ba labarik sira nebe prepara atu ba izame trisemester

hatan ba Kestaun ne’e Chefe EDTL Distrito Covalima Tomas Mendonsa da Costa hateten katak, Energia eletrisidade iha Distrito Covalima la lakan tanba problema konvistibel.

Chefe EDTL Distrito Covalima Tomas Mendonsa Da Costa ne’e argumenta katak, konvistibel nebe koloka mai husi Nasional ba Disrito Covalima iha deit tonaledas 25 ba fulan ida ne’e nia laran tanab ne’e mak la to’o atu utiliza durante fulan ida ne’e.

Entertanto Konsumudores Energia Eletricsidade Distrito Covalima Husu ba Governo atu bele Toma konsiderasaun ba Povu Sempre halerik konaba  Eletricsidade Mate hela deit iha Tempo kalan no hamosu injustisa tanba iha Distrito balun lakan 24 Oras, maibe, iha Covalima eletricsidade mate hela deit . (UMR Suai Online/Ano da Silva)